ต้นตีนเป็ด หรือ พญาสัตบรรณ หรือ สัตบรรณ และชื่อวิทยาศาสตร์ คือ Alstonia scholaris จัดอยู่ในวงศ์ตีนเป็ด มีถิ่นกำเนิดเดิมอยู่ในแถบเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ พบได้ทุกภาคในประเทศไทย เมื่อเข้าหน้าหนาวเมื่อใด มักจะได้กลิ่นดอกต้นตีนเป็ด ทำให้ต้นตีนเป็ดเหมือนเป็นสัญลักษณ์ของลมหนาว และเป็นต้นไม้ประจำจังหวัดสมุทรสาคร อีกด้วย
29 ประโยชน์ ของต้นตีนเป็ด ที่คุณอาจไม่เคยรู้มาก่อน
ลักษณะของต้นตีนเป็ด
ต้นตีนเป็ด เป็นไม้เปลือกหนาแต่เปราะ ผิวต้นมีสะเก็ดสีขาวเล็กๆ ปนน้ำตาล ถ้ากรีดที่ลำต้นจะมีน้ำยางสีขาว ลักษณะใบ ด้านบนมีสีเขียวเข้ม ด้านล่างมีสีขาวนวล ใบยาวรีปลายใบมน โคนใบแหลม ออกดอกสีเขียวอ่อนเป็นช่อตามปลายกิ่ง
ประโยชน์ และสรรพคุณของต้นตีนเป็ด
- เปลือกต้นมีรสขม ใช้เป็นยาขมช่วยให้เจริญอาหาร
- เปลือกต้นสัตบรรณมีสรรพคุณช่วยลดระดับน้ำตาลในเลือด รักษาโรคเบาหวาน
- น้ำยางจากต้นใช้หยอดหูแก้อาการปวดหูได้
- น้ำยางจากต้นใช้อุดฟันเพื่อแก้อาการปวดฟันได้
- ใบอ่อนใช้ชงดื่ม ช่วยรักษาโรคเลือดออกตามไรฟันหรือโรคลักปิดลักเปิดได้
- เปลือกต้นใช้แก้หวัด แก้อาการไอ รักษาหลอดลมอักเสบ
- เปลือก และต้นช่วยแก้ไข้
- ดอกช่วยแก้ไข้เหนือ ไข้ตัวร้อน
- เปลือกต้นต้มน้ำดื่ม สรรพคุณช่วยรักษาโรคมาลาเรีย
- ดอกช่วยแก้โลหิตพิการ
- ใบช่วยรักษาโรคระบบทางเดินหายใจเรื้อรังได้
- เปลือกต้นตีนเป็ดช่วยรักษาโรคบิด ท้องร่วง ท้องเดินเรื้อรัง โรคลำไส้และลำไส้ติดเชื้อ
- เปลือกต้นใช้เป็นยาสมานลำไส้ได้
- ยางช่วยบำรุงกระเพาะ
- กระพี้มีสรรพคุณช่วยขับผายลม
- เปลือกต้นช่วยขับพยาธิไส้เดือน
- เปลือกต้นช่วยขับน้ำเหลืองเสีย
- เปลือกต้นช่วยขับระดูของสตรี
- เปลือกต้นช่วยขับน้ำนม
- ใบใช้พอกเพื่อดับพิษต่าง ๆ ได้
- ในประเทศอินเดียมีการใช้ใบและยางสีขาวในการนำมาใช้รักษาแผล แผลเปื่อย และอาการปวดข้อ
- ยางใช้รักษาแผลที่เป็นตุ่มหนอง ช่วยทำให้แผลแห้งเร็ว
- เปลือกต้นใช้ต้มน้ำอาบ ช่วยรักษาผดผื่นคัน
- ต้นตีนเป็ดเป็นพืชที่มีฤทธิ์ทางอัลลีโลพาธี (Allelopathy) สารสกัดจากใบต้นตีนเป็ดสามารถช่วยยับยั้งการเจริญเติบโตของต้นคะน้า ส่วนสารสกัดจากเปลือกของลำต้นก็จะช่วยยับยั้งการเจริญเติบโตของข้าวโพด ข้าว ถั่วเขียวผิวดำ ถั่วเขียวผิวมัน และคะน้าได้
- เนื้อไม้สามารถนำไปทำทุ่นของแหและอวนได้ (ในบอร์เนียว)
- เนื้อไม้หยาบ อ่อน แต่เหนียว สามารถใช้ทำหีบใส่ของ หีบศพ ทำโต๊ะ เก้าอี้ ฝักมีดของเล่นสำหรับเด็ก รองเท้าไม้ หรือไม้จิ้มฟันได้
- เนื้อไม้ ใช้ทำฟืน หรือนำใช้ทำโครงสร้างส่วนต่าง ๆ ของบ้าน เช่น เสาบ้าน เป็นต้น
- สารสกัดจากน้ำมันหอมระเหยของดอกต้นตีนเป็ดสามารถใช้ไล่ยุงได้
- ต้นตีนเป็ดนอกจากจะปลูกไว้เพื่อให้ร่มเงาแล้ว ยังเป็นไม้มงคลนามที่นิยมปลูกไว้ในบริเวณบ้านเพื่อความเป็นสิริมงคลอีกด้วย
นอกจากนี้ต้นตีนเป็ดยังจัดเป็นไม้มงคล โดยคนไทยโบราณมีความเชื่อว่า เมื่อปลูกไว้ที่บ้านจะทำให้มีเกียรติ มียศ และมักจะปลูกไว้ทางทิศเหนือ คนปลูกก็ควรปลูกในวันเสาร์ และถ้าอยากเพิ่มความเป็นมงคลขึ้นอีก ควรให้ผู้ที่ปลูกเป็นผู้ใหญ่ที่เคารพนับถือ เป็นผู้ที่ประกอบคุณงามความดี จะทำให้เสริมสิริมงคลมากยิ่งขึ้น
ขอขอบคุณข้อมูลจาก วิกิพีเดีย, เว็บไซต์เมดไทย (Medthai)
